Trong bối cảnh xử lý rác thải trở thành thách thức lớn ở Việt Nam, một số startup Việt đang chuyển “rác” thành nguồn tài nguyên giá trị, mở ra hướng đi mới cho kinh doanh bền vững và kinh tế tuần hoàn. Những công ty khởi nghiệp này không chỉ tạo ra lợi nhuận mà còn góp phần giải quyết vấn đề môi trường cấp bách, đồng thời tạo giá trị xã hội và kinh tế cho cộng đồng.
Startup Việt và Tiềm Năng “Mỏ Tài Nguyên” Rác
Từ quản lý rác đô thị đến tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, các doanh nghiệp khởi nghiệp tận dụng rác để tạo ra sản phẩm và dịch vụ đang nhận được sự quan tâm mạnh mẽ. Theo bài báo trên VnExpress, các startup như Grac và Việt Nam Food (VNF) đã biến rác thải thành cơ hội kinh doanh thực tế, thu hút khách hàng và tăng trưởng đáng kể trong năm qua.
Grac, một nền tảng công nghệ quản lý rác thải, đã ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu gấp ba lần trong năm 2025 so với cùng kỳ khi cung cấp hệ thống quản lý dữ liệu rác cho các chính quyền địa phương và doanh nghiệp. Công ty này sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tối ưu quá trình phân loại và truy xuất nguồn gốc rác thải, giúp doanh nghiệp và chính quyền dễ dàng theo dõi và quản lý lượng chất thải được tái chế.
Không chỉ vậy, Grac còn giúp truy xuất hơn 7.000 tấn nhựa, góp phần tránh phát thải khoảng 10.500 tấn CO2 và chuyển hướng gần 3.900 tấn rác khỏi các bãi chôn lấp. Điều này chứng minh rằng rác thải không chỉ là gánh nặng mà còn là tài sản có thể tạo giá trị kinh tế thật.
Tận Dụng Phụ Phẩm Nông Nghiệp: Việt Nam Food (VNF)
Bên cạnh các giải pháp công nghệ, Việt Nam Food (VNF) đã khai thác phụ phẩm nông nghiệp như đầu, vỏ và đuôi tôm để sản xuất các hoạt chất sinh học phục vụ chăn nuôi và nông nghiệp. Đây là cách tiếp cận sáng tạo khi những phụ phẩm này trước đây thường bị bỏ phí hoặc xử lý tốn kém.
VNF có khả năng xử lý hơn 50.000 tấn phụ phẩm mỗi năm và tạo ra hơn 12.000 tấn sản phẩm đầu ra cung cấp cho ngành chăn nuôi và trồng trọt. Việc tận dụng những phụ phẩm tưởng chừng “vô giá trị” như vậy đã giúp VNF tiếp cận hơn 40 triệu người tiêu dùng và mở rộng thị trường sang các nước như Hàn Quốc và Malaysia.
Startup Khác và Đa Dạng Hóa Cơ Hội
Không chỉ dừng lại ở Grac và VNF, hệ sinh thái startup khai thác tài nguyên từ rác tại Việt Nam còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác. Một số dự án tận dụng phụ phẩm nông nghiệp như tinh bột sắn, trấu, bã cà phê, và lá quả dứa để sản xuất vật liệu sinh học thay thế nhựa, thậm chí trong ngành dệt may xuất hiện các mô hình sản xuất sợi từ bã cà phê hoặc các chất thải nông nghiệp khác.
Các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp như Chương trình Thúc đẩy Tài chính khí hậu Việt Nam (CFA) cũng đã tuyển chọn nhiều dự án trong lĩnh vực này, tạo điều kiện tiếp cận đầu tư và kết nối với các đối tác toàn cầu, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong kinh doanh rác thải.
Lợi Ích Của Kinh Tế Tuần Hoàn và Biến Rác Thành Tài Nguyên
Việc biến rác thành tài nguyên không chỉ mang lại lợi ích tài chính cho các startup mà còn đóng góp vào phát triển kinh tế bền vững. Theo dữ liệu thống kê, Việt Nam mỗi ngày phát sinh khoảng 69.400 tấn rác thải sinh hoạt, trong đó hơn 60% được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, gây áp lực lớn lên môi trường. Ngoài ra, khoảng 159 triệu tấn phế phẩm nông nghiệp phát sinh mỗi năm cũng là nguồn tài nguyên tiềm năng nếu biết cách tận dụng.
Một nền kinh tế tuần hoàn giúp giảm lượng chất thải chôn lấp, tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên và giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời tạo ra việc làm và tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp. Quan trọng hơn, việc tái sử dụng tài nguyên rác còn giúp giảm sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và thúc đẩy ngành sản xuất trong nước phát triển.
Thách Thức và Tiềm Năng Phát Triển
Mặc dù tiềm năng lớn, các startup khai thác rác tại Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Nhiều kết quả nghiên cứu hiện còn khó thương mại hóa rộng rãi do thiếu hỗ trợ về hạ tầng, thị trường và nguồn vốn. Thiếu sự phối hợp trong thu gom và phân loại rác tại nguồn cũng làm tăng chi phí và giảm tính ổn định của nguồn nguyên liệu đầu vào.
Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của các chính sách, quỹ đầu tư quốc tế, và động lực từ các doanh nghiệp trong nước, lĩnh vực này hứa hẹn tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong những năm tới. Xu hướng kinh tế tuần hoàn và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ngày càng được coi trọng, mở ra nhiều cơ hội cho các startup sáng tạo hơn nữa.
Việc biến rác thành tài nguyên không còn là ý tưởng xa vời mà đã trở thành chiến lược kinh doanh thực tế và hiệu quả cho nhiều startup Việt. Từ quản lý rác thải thông minh với AI đến tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, các doanh nghiệp đang chứng minh rằng rác không chỉ gây ô nhiễm mà còn là “mỏ tài nguyên” nếu biết cách khai thác. Với sự hỗ trợ từ các chương trình đổi mới sáng tạo và chính sách bền vững, kinh tế tuần hoàn và mô hình kinh doanh từ rác hứa hẹn tiếp tục phát triển mạnh mẽ, góp phần tạo ra giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường cho Việt Nam trong tương lai.
