Phí qua kênh đào Panama đang tăng lên mức kỷ lục khi tuyến hàng hải quan trọng này đồng thời chịu tác động từ hai yếu tố lớn: hiện tượng thời tiết El Niño khiến mực nước suy giảm và chiến tranh Iran làm thay đổi dòng chảy thương mại toàn cầu. Chi phí đấu giá suất qua kênh đã tăng mạnh, trong khi các biện pháp hạn chế mớn nước khiến nhiều tàu phải giảm lượng hàng hóa chuyên chở.
Theo dữ liệu được công bố, giá đấu giá suất đi qua các âu tàu được sử dụng phổ biến tại kênh đào Panama trong tháng 8/2026 trung bình khoảng 1,1 triệu USD mỗi lượt, cao hơn 16 lần so với cùng kỳ năm trước. Với các âu tàu lớn Neopanamax, mức giá trung bình trong những tuần gần đây đạt khoảng 2,5 triệu USD, trong khi một số phiên đấu giá riêng lẻ ghi nhận mức cao tới 3,78 triệu USD.
El Niño gây áp lực lên hoạt động của kênh đào Panama
Kênh đào Panama phụ thuộc đáng kể vào nguồn nước ngọt từ hệ thống hồ, trong đó hồ Gatun đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động của các âu tàu. Khi lượng mưa giảm và mực nước xuống thấp, cơ quan quản lý buộc phải điều chỉnh điều kiện vận hành để bảo đảm an toàn cho tàu thuyền.
Sự xuất hiện và tăng cường của El Niño đang làm gia tăng những lo ngại này. Hiện tượng khí hậu này có thể gây ra tình trạng khô hạn tại Panama, khiến lượng nước bổ sung cho hệ thống kênh suy giảm. Mực nước tại hồ Gatun hiện thấp hơn mức trung bình của giai đoạn 1965–2022 và được dự báo có thể tiếp tục giảm trong những tháng tới.
Áp lực từ mực nước thấp cũng khiến Panama Canal Authority phải đưa ra các hạn chế liên quan đến mớn nước của tàu. Theo các điều chỉnh được công bố trong tháng 7, giới hạn mớn nước đối với tàu sử dụng âu Panamax sẽ được hạ xuống 47,5 feet vào ngày 3/9, so với mức thông thường khoảng 50 feet.
Việc giảm mớn nước đồng nghĩa tàu không thể chở lượng hàng lớn như trước. Khi tải trọng mỗi chuyến giảm, chi phí vận chuyển tính trên mỗi đơn vị hàng hóa sẽ tăng, đồng thời tạo thêm áp lực lên các doanh nghiệp vận tải và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chiến tranh Iran làm nhu cầu đi qua Panama tăng mạnh
Trong khi El Niño làm suy giảm năng lực vận chuyển của kênh đào, chiến tranh Iran lại tạo ra một cú hích khác đối với nhu cầu sử dụng tuyến đường này.
Xung đột tại Trung Đông và tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz đã làm thay đổi đáng kể dòng chảy thương mại năng lượng. Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển quan trọng đối với dầu mỏ và các sản phẩm năng lượng trên toàn cầu. Khi hoạt động vận tải qua khu vực này gặp trở ngại, các doanh nghiệp phải tìm kiếm những tuyến thay thế để bảo đảm nguồn cung.
Một trong những hệ quả là các khách hàng tại châu Á gia tăng mua dầu thô và các sản phẩm dầu từ khu vực Vịnh Mexico của Mỹ. Điều này làm tăng nhu cầu vận chuyển qua kênh đào Panama, bởi tuyến đường này giúp rút ngắn hành trình giữa Đại Tây Dương và Thái Bình Dương so với một số phương án thay thế.
Theo dữ liệu được tổng hợp, khoảng 30% lượng tàu qua kênh đào có thể tham gia các phiên đấu giá suất đi qua thay vì đặt chỗ trước. Khi nhu cầu tăng trong lúc năng lực khai thác bị hạn chế, các doanh nghiệp phải cạnh tranh để giành suất, qua đó đẩy giá đấu giá lên cao.
Chi phí vận tải và chuỗi cung ứng chịu thêm sức ép
Sự kết hợp giữa nhu cầu tăng và nguồn cung vận tải bị hạn chế đang tạo ra sức ép đáng kể đối với ngành vận tải biển. Ngày 3/8, có khoảng 113 tàu đang chờ được đi qua kênh đào Panama, bao gồm các tàu đã đặt suất trước và những tàu tham gia đấu giá, tăng mạnh so với khoảng 40 tàu vào ngày 2/1.
Chi phí vận chuyển cao hơn có thể được chuyển một phần sang chủ hàng và cuối cùng tác động đến giá hàng hóa. Đối với các mặt hàng có giá trị thấp nhưng phụ thuộc nhiều vào vận tải biển, chi phí logistics tăng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
Trong trường hợp tình trạng hạn chế kéo dài, các doanh nghiệp vận tải có thể phải cân nhắc những tuyến đường thay thế. Tuy nhiên, việc chuyển hướng thường kéo dài thời gian vận chuyển và làm phát sinh thêm chi phí nhiên liệu, nhân công cũng như bảo hiểm. Điều này có thể khiến tác động của tình trạng tắc nghẽn tại các tuyến hàng hải quan trọng lan rộng sang nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế.
Phí qua kênh đào Panama có thể tiếp tục biến động
Panama Canal Authority cho biết những khoản phí vượt 1 triệu USD mà một số tàu đã trả phản ánh nhu cầu cụ thể của thị trường và biến động tạm thời, thay vì đại diện cho một mức phí cơ bản mới của kênh đào. Cơ quan này cũng cho biết các điều chỉnh về mớn nước hiện tại không làm giảm số lượt tàu được phép đi qua mỗi ngày, dù các biện pháp hạn chế bổ sung vẫn có thể được áp dụng nếu điều kiện thay đổi.
Tuy nhiên, diễn biến của El Niño và chiến tranh Iran vẫn là hai yếu tố cần được theo dõi sát. Nếu mực nước hồ Gatun tiếp tục giảm trong khi nhu cầu vận tải qua Panama duy trì ở mức cao, sự cạnh tranh đối với các suất đi qua kênh có thể tiếp tục đẩy chi phí lên cao.
Phí qua kênh đào Panama tăng kỷ lục vì vậy không chỉ phản ánh vấn đề riêng của một tuyến hàng hải, mà còn cho thấy mức độ nhạy cảm của thương mại toàn cầu trước các cú sốc khí hậu và địa chính trị. Khi một tuyến vận tải quan trọng đồng thời chịu sức ép từ thời tiết và xung đột, chi phí logistics, giá năng lượng và chuỗi cung ứng quốc tế đều có nguy cơ chịu tác động.
